“Nạn đói vi chất” – Vì sao bé ăn đủ mà vẫn thiếu Kẽm?

Nhiều mẹ cho rằng, cho con ăn đủ bữa, đủ thịt cá là sẽ không thiếu chất. Nhưng thực tế, con vẫn chậm tăng cân, hay ốm vặt hay biếng ăn kéo dài... Nguyên nhân có thể đến từ “Nạn đói vi chất” – đặc biệt là thiếu kẽm.

1. Thiếu kẽm - một trong những hệ lụy từ "nạn đói vi chất"

   
   

1.1 Định nghĩa

“Nạn đói vi chất” là trạng thái cơ thể được nạp đủ năng lượng (calo) từ tinh bột, chất béo nhưng lại thiếu hụt các vitamin và khoáng chất thiết yếu. Trong đó, Kẽm là một trong những khoáng chất dễ thiếu nhất.Theo kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng toàn quốc 2019–2020 của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỉ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị thiếu kẽm lên tới 58%.

Trẻ thiếu kẽm dẫn tới biếng ăn và sợ ăn

Kẽm đóng vai trò quan trọng trong nhiều hoạt động của cơ thể, “góp mặt” trong hơn 300 enzyme, hỗ trợ phân chia tế bào, kích thích vị giác, thúc đẩy tăng trưởng chiều cao và củng cố hàng rào miễn dịch.

Vì vậy, khi trẻ rơi vào tình trạng thiếu kẽm, cơ thể có thể gặp nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển lâu dài.

1.2 Dấu hiệu nhận biết bé đang "đói" Kẽm

Mẹ có thể quan sát các tín hiệu "cầu cứu" từ cơ thể bé như:

• Biếng ăn kéo dài: Bé có tình trạng ăn không ngon miệng, hay ngậm thức ăn, từ chối các món từng yêu thích... Nếu các biểu hiện này diễn ra liên tục trên 2 tuần mà không phải do mọc răng hay ốm sốt, rất có thể vị giác của bé đang bị suy giảm do thiếu Kẽm.

  
  

• Tổn thương da và niêm mạc: Kẽm đóng vai trò tái tạo mô, nên khi thiếu hụt, bé sẽ hay bị nhiệt miệng, vết thương lâu lành, hoặc móng tay xuất hiện các vệt trắng (hạt gạo).

  
  

• Rối loạn giấc ngủ: Bé thường xuyên trằn trọc, mất từ 30-45 phút mới có thể vào giấc hoặc hay tỉnh giấc giữa đêm và quấy khóc không rõ lý do. Thiếu kẽm gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, khiến trẻ dễ bị kích động và khó duy trì giấc ngủ sâu.

  
  

• Sức đề kháng kém: Bé dễ bị ốm vặt, đặc biệt là các bệnh như viêm họng, ho, cảm lạnh hoặc rối loạn tiêu hóa. Sau khi khỏi bệnh, trẻ cũng có thể mất nhiều thời gian để hồi phục hoàn toàn.

2. Vì sao trẻ ăn đủ mà vẫn thiếu kẽm?

   
   

Đây là câu hỏi khiến nhiều mẹ trăn trở nhất. Nguyên nhân có thể đến từ nhiều yếu tố liên quan đến khẩu phần ăn, quá trình hấp thu và tình trạng sức khỏe của trẻ.

2.1 Khẩu phần ăn chưa thực sự đủ kẽm?

Bữa ăn của trẻ Việt chủ yếu là cơm, cháo, rau, thịt với lượng ít. Trong khi đó, thực phẩm giàu kẽm thường là hải sản, thịt đỏ và các loại hạt. Nếu khẩu phần ăn thiếu những thực phẩm này hoặc không được bổ sung thường xuyên, lượng kẽm cung cấp cho cơ thể sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng của trẻ.

Dù đồ ăn có hấp dẫn bé cũng không hứng thú

Bên cạnh đó, thói quen chế biến quá kỹ như ninh xương quá lâu, nấu nướng ở nhiệt độ cao trong thời gian dài hay ngâm rửa thực phẩm sai cách cũng khiến lượng Kẽm tự nhiên bị thất thoát đáng kể trước khi vào đến bát cơm của trẻ.

2.2 Kẽm trong thức ăn bị “khóa” bởi phytate

Đây là nguyên nhân phổ biến nhưng ít mẹ để ý. Trong các loại ngũ cốc, đậu và cám gạo chứa một hợp chất gọi là Phytate (Acid Phytic).

Theo các nghiên cứu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các báo cáo dinh dưỡng lâm sàng, Phytate có khả năng liên kết rất mạnh với các ion kim loại hóa trị 2, đặc biệt là Kẽm và tạo thành các phức hợp muối không tan. Khi tới ruột con, kẽm bị khóa chặt không vào được máu và bị đào thải ra ngoài theo phân. 

Điều này giải thích vì sao dù trẻ ăn nhiều thịt trong cháo ngũ cốc, cơ thể vẫn không nhận được lượng Kẽm cần thiết.

2.3 Hệ tiêu hóa của trẻ còn non yếu

Ở trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện hoàn toàn, khả năng hấp thu khoáng chất còn hạn chế.

Trong khi đó, trong giai đoạn phát triển, cơ thể trẻ đòi hỏi nhu cầu kẽm cao hơn. Vì vậy, nếu không đảm bảo lượng kẽm bổ sung vào cũng có thể khiến trẻ không nhận đủ lượng kẽm cần thiết mỗi ngày.

Nhu cầu kẽm khuyến nghị hàng ngày

2.4 Trẻ hay ốm vặt, tiêu chảy

Mỗi khi trẻ bị tiêu chảy hoặc nhiễm trùng, cơ thể sẽ mất một lượng Kẽm rất lớn qua dịch tiết tiêu hóa và nước tiểu. 

Điều này dễ tạo thành một vòng luẩn quẩn:: "Thiếu kẽm -> Suy giảm miễn dịch -> Hay ốm/Tiêu chảy -> Mất thêm kẽm" . Đây chính là nguyên nhân khiến tình trạng nạn đói vi chất ngày càng trầm trọng.

3. Làm gì để phòng ngừa thiếu kẽm cho trẻ?

   
   

3.1 Đa dạng thực phẩm trong khẩu phần ăn

Ăn đa dạng món: Ưu tiên thực phẩm giàu Kẽm:

• Thực phẩm nguồn gốc động vật: Hàu, thịt bò, lòng đỏ trứng, tôm, gan lợn.

• Thực phẩm nguồn gốc thực vật: Đậu nành, hạt hạnh nhân, hạt điều.

Bên cạnh đó, kết hợp thực phẩm giàu Vitamin C (cam, kiwi, dâu tây) sẽ giúp tăng khả năng hấp thu vi chất . Lưu ý chế biến thực phẩm đúng cách, tránh nấu quá lâu.

Mẹo "khóa" Kẽm khi chế biến: Ngâm các loại đậu, hạt khoảng 4-6 tiếng trước khi nấu giúp loại bỏ bớt Phytate, từ đó cải thiện khả năng hấp thu kẽm của cơ thể.

3.2 Cân nhắc bổ sung kẽm khi cần thiết

Trong một số trường hợp, việc bổ sung kẽm chỉ thông qua thực phẩm có thể chưa đáp ứng đủ nhu cầu của trẻ, đặc biệt khi bé có dấu hiệu thiếu hụt rõ rệt:

• Biếng ăn kéo dài

• Chậm tăng trưởng

• Khẩu phần ăn khó đáp ứng đủ vi chất

Khi đó, lựa chọn sử dụng sản phẩm bổ sung là giải pháp hữu hiệu cho bé. 

Zihot - kẽm nano sinh học dạng xịt giúp em bé ăn ngon

Một trong những lựa chọn được nhiều cha mẹ đã và đang ưa chuộng là sản phẩm Zihot - kẽm dạng nano sinh học — ứng dụng công nghệ SunActive Zn tiên tiến giúp kẽm hấp thu theo đường riêng, hạn chế cạnh tranh với các khoáng chất khác. Trẻ nhận được toàn vẹn hàm lượng bổ sung cao hơn kẽm thông thường, từ đó hỗ trợ Kích thích vị giác, giúp trẻ ăn ngon cũng như hỗ trợ Tăng sức đề kháng hệ tiêu hóa của trẻ. 

Zihot - Kẽm Nano sinh học dạng xịt được nhập khẩu nguyên hộp từ châu Âu. Dạng xịt, hương dứa ngọt thanh, trẻ dễ hợp tác sử dụng. Sản phẩm là người bạn đồng hành tin cậy giúp mẹ đẩy lùi "nạn đói vi chất" ở trẻ.

4. Kết luận

   
   

“Nạn đói vi chất” là tình trạng khá phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua. Con thiếu kẽm không chỉ do ăn không đủ mà đôi khi do cơ thể con không thể hấp thu đủ lượng kẽm. 

Nuôi con không chỉ là làm cho con "no bụng" mà phải giúp con "đủ chất". Mẹ hãy lắng nghe cơ thể con, xây dựng khẩu phần cân đối, đa dạng để giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và toàn diện. Nếu bé đang có dấu hiệu thiếu kẽm, tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc tìm hiểu thêm về các giải pháp bổ sung kẽm phù hợp mẹ nhé

Tài liệu tham khảo

1.PGS.TS.Trần Thanh Dương, PGS. TS. Trương Tuyết Mai, PGS.TS. Vũ Thị Thu Hiền, Nhu cầu dinh dưỡng, Nhà xuất bản Y học, tr 71,72.

2. Phytate and zinc bioavailability

3. Implications of phytate in plant-based foods for iron and zinc bioavailability, setting dietary requirements, and formulating programs and policies