Virus Nipah: Hiểu Đúng, Làm Đúng để Bảo Vệ Gia Đình

Virus Nipah (NiV) được phát hiện lần đầu năm 1998 tại Malaysia. Đến nay, bệnh này đã gây ra hàng loạt đợt dịch tại khu vực Nam Á và Đông Nam Á, đặc biệt tại Bangladesh và Ấn Độ. Với tỷ lệ tử vong lên tới 40-75%, việc hiểu rõ virus Nipah là điều cần thiết cho mỗi gia đình. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm vững kiến thức và hành động đúng để bảo vệ sức khỏe.

Virus Nipah là gì?

Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus. Đây là virus RNA sợi đơn có vỏ lipid, có khả năng tấn công đường hô hấp, hệ thần kinh trung ương và mạch máu. Đặc điểm này khiến bệnh có thể biểu hiện cả triệu chứng hô hấp và thần kinh, thậm chí là nhiễm trùng toàn thân.

Virus NIPAH đang bùng phát trở lại ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á.

Điều đáng lưu ý là virus Nipah dễ bị bất hoạt bởi các chất khử khuẩn thông dụng nếu vệ sinh đúng cách. Tuy nhiên, tỷ lệ tử vong cao (40-75%) lại khiến nó trở thành mối quan ngại toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Nipah vào nhóm mầm bệnh ưu tiên cần thúc đẩy nghiên cứu vắc xin và điều trị.

Sự bùng phát trở lại của virus NIPAH 2025-2026

Gần đây, virus Nipah lại trở thành tâm điểm chú ý:

• Kerala (tháng 7/2025): Ấn Độ ghi nhận 4 ca Nipah xác định, 2 ca tử vong

• West Bengal (tháng 1/2026): 2 ca Nipah được phát hiện ở các nhân viên y tế, 196 người tiếp xúc được xét nghiệm âm tính

• Bangladesh: Tính đến nay, hơn 347 ca Nipah được ghi nhận với tỷ lệ tử vong 71.7%

Các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Trung Quốc đã tăng cường kiểm soát tại các sân bay quốc tế. Tuy rủi ro lây lan quốc tế được đánh giá là thấp, nhưng sự cảnh báo này cho thấy virus vẫn là mối đe dọa thực tế cần theo dõi.

Virus Nipah lây truyền như thế nào?

Nguồn gốc: Dơi ăn quả

Dơi ăn quả (flying fox, loài Pteropus) là vật chủ tự nhiên chính của virus Nipah. Virus tồn tại trong nước tiểu, lệ và nước bọt của những con dơi này mà không gây bệnh cho chúng.

Virus NIPAH có thể lây từ động vật sang người hoặc từ người sang người.

Ba đường lây chính

1. Từ động vật sang người qua thực phẩm:

• Tiêu thụ nhựa chà là tươi sống hoặc trái cây bị dơi làm bẩn

• Ăn trái cây bị cắn hoặc gặm bởi dơi

• Uống đồ uống chưa qua xử lý

2. Qua vật chủ trung gian:

• Tiếp xúc với lợn bị nhiễm (từng ghi nhận trong ổ dịch Malaysia)

• Động vật nuôi khác như mèo, chó, ngựa, dê

3. Lây từ người sang người:

• Tiếp xúc gần với người bệnh (gia đình, nhân viên y tế)

• Tiếp xúc với dịch tiết hô hấp, máu hoặc các chất tiết khác

  
  

Các triệu chứng nhiễm virus NIPAH thường gặp

Thời gian ủ bệnh thường từ 4-14 ngày, nhưng đã có trường hợp lên tới 45 ngày.

Người nhiễm virus NIPAH giai đoạn đầu có biểu hiện khá giống nhiễm cúm.

Giai đoạn đầu: Dễ nhầm cúm

• Sốt cao, đau đầu

• Đau cơ, đau họng

• Nôn, chóng mặt

• Ho, khó thở nhẹ

Giai đoạn nặng (Cảnh Báo Đỏ)

• Rối loạn ý thức, lơ mơ

• Co giật, hôn mê

• Suy hô hấp nặng

• Viêm não cấp

Triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với cúm hay viêm não thông thường, vì vậy yếu tố dịch tễ rất quan trọng: người bệnh có đến vùng dịch gần đây không? Có tiếp xúc người nghi mắc? Có tiếp xúc động vật hay ăn thực phẩm nguy cơ?

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Hãy liên hệ ngay cơ sở y tế nếu trẻ hoặc người nhà có:

• Sốt cao + một trong các dấu hiệu:

  • Dấu hiệu thần kinh: lơ mơ, co giật, rối loạn ý thức

  • Khó thở, thở nhanh, môi tím tái

  • Tiền sử phơi nhiễm trong 2 tuần gần đây

Khi khám, chuẩn bị thông tin: lịch trình 2-6 tuần gần đây, nơi ở/đi lại, tiếp xúc người/động vật, và các bữa ăn đặc biệt.

Cách điều trị Virus Nipah hiện tại

Đến nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt rộng rãi cho virus Nipah. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ: kiểm soát hô hấp, tuần hoàn, và các biến chứng.

Vắc Xin: Hy vọng từ nghiên cứu

Việc phát triển vắc xin Nipah đang diễn ra:

• Đại học Oxford/CEPI công bố thử nghiệm Phase II với ứng viên ChAdOx1 NipahB vào cuối 2025

• WHO liệt kê Nipah là ưu tiên cần R&D gấp

Liệu pháp kháng thể

Một số ứng viên như m102.4 đang được nghiên cứu nhưng chứng cứ hiệu quả trên người vẫn còn hạn chế.

Cách phòng ngừa nirus NIPAH cho gia đình

Ăn chín uống sôi là nguyên tắc vàng trong phòng tránh virus NIPAH.

1. Vệ sinh tay và bề mặt

• Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi ngoài, trước ăn, sau chăm sóc người bệnh

• Lau bề mặt thường xuyên chạm bằng chất khử khuẩn

2. An toàn thực phẩm (Quan trọng nhất!)

• Ăn chín, uống sôi – nguyên tắc vàng

• Rửa kỹ trái cây, gọt vỏ, tránh trái cây bị động vật cắn

• Tuyệt đối tránh nhựa chà là sống hoặc tươi sống

3. Tránh tiếp xúc dơi

• Không cho trẻ chơi gần nơi dơi trú (hang, mái nhà cũ)

• Không chạm vào động vật ốm/chết; báo địa phương nếu cần xử lý

4. Khi nhà có người sốt/ho

• Hạn chế tiếp xúc gần trẻ nhỏ

• Đeo khẩu trang khi chăm sóc

• Không dùng chung ly/cốc/khăn

• Tăng thông khí phòng (mở cửa, quạt hút)

5. Du lịch an toàn

• Theo dõi thông báo dịch từ cơ quan y tế

• Nếu có triệu chứng sau khi trở về từ vùng nguy cơ, chủ động liên hệ y tế

  
  

Kết luận: Chuẩn bị chủ động

Virus Nipah là mối đe dọa thực tế nhưng có thể kiểm soát. Khóa thành công nằm ở:

• ✓ Hiểu biết chính xác

• ✓ Phòng ngừa tích cực

• ✓ Phát hiện sớm

Các biện pháp đơn giản như rửa tay, ăn chín uống sôi, tránh thực phẩm nguy cơ là những bước bảo vệ hiệu quả nhất mà mỗi gia đình có thể thực hiện ngay hôm nay.

Hãy chia sẻ thông tin này với gia đình và cộng đồng. Cảnh báo không phải để sợ hãi, mà để làm đúng, bảo vệ đúng.